Logo

Centralizacja
podatku VAT

w jednostkach samorządu
terytorialnego

Stanowi obok tzw. pre-współczynnika wyzwanie analityczne dla służb finansowych jednostek w najbliższych miesiącach i latach

DOWIEDZ SIĘ WIĘCEJ

Czym jest
centralizacja VAT?

Podmiotowość podatkowa jednostek samorządu terytorialnego (gmin, powiatów, województw) oraz ich jednostek organizacyjnych należy do najdynamiczniejszych zagadnień konstrukcyjnych VAT ostatnich lat.

Wątpliwości w tej kwestii łączą się z problemami budżetowymi, administracyjnymi, organizacyjnymi, jak również cywilistycznymi.

Wieloletnią praktyką było traktowanie nie tylko jednostek samorządu terytorialnego (JST), ale i ich jednostek organizacyjnych jako potencjalnych, odrębnych podatników podatku VAT. Ku zaskoczeniu, Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 26 czerwca 2013 roku wydał uchwałę 7 sędziów z następującą tezą: w świetle art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 54, poz. 535 ze zm.) jednostki budżetowe gminy nie są podatnikami podatku od towarów i usług (sygn. akt I FPS 1/13). Był to pierwszy krok do centralizacji VAT w samorządach.

Jednostki i zakłady budżetowe nie są podatnikami podatku od towarów i usług, a ich rozliczenia VAT powinny więc podlegać centralizacji.

… i się zaczęło. Konsekwencje wskazanej uchwały były ogromne dla praktyki samorządowej. Nie do końca wiadomo było jak uchwałę „wykonać”. Sądy administracyjne zaczęły wydawać orzeczenia „odwracające” dotychczasowy sposób rozliczeń. Po wyłączeniu jednostek budżetowych z zakresu podmiotowego VAT zaczęto zastanawiać się nad wykluczeniem z tego grona także samorządowych zakładów budżetowych. Nie bez zastrzeżeń utrzymano podmiotowość podatkową spółek komunalnych (nie podlegają więc przynajmniej na razie one centralizacji VAT). Z uwagi na spore zamieszanie, w tym wątpliwości prawne, zwrócono się z pytaniem prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Trybunał w sprawie pod sygn. C-276/14 przyjął, że gminne jednostki budżetowe będące przedmiotem postępowania głównego, nie mogą być uznane za podatników podatku od wartości dodanej, ponieważ nie spełniają kryterium samodzielności przewidzianego w tym przepisie. Ostatecznie dwudziestoletnia praktyka stosowania konstrukcji VAT w gminach, powiatach i województwach odchodzi w zapomnienie.

Centralizacja rozliczeń VAT - kogo to dotyczy?

Warto zwrócić uwagę, czego orzeczenie w istocie dotyczyło. Trybunał nie podważał bowiem prowadzenia przez jednostki budżetowe działalności gospodarczej - było to poza sporem. Trybunał rozważał jedynie zagadnienie „samodzielności” prowadzenia przez jednostki budżetowe działalności gospodarczej. Podkreślono, że rozstrzygnięcie zależy od odpowiedzi na pytanie, czy w ramach prowadzenia tej działalności jest ona podporządkowana gminie, do której należy. Trybunał zauważył, że w Polsce jednostki budżetowe nie ponoszą ryzyka gospodarczego związanego z rzeczoną działalnością, ponieważ nie dysponują własnym majątkiem, nie osiągają własnych dochodów i nie ponoszą kosztów dotyczących takiej działalności, bowiem uzyskane dochody są wpłacane do budżetu (…), a wydatki są pokrywane bezpośrednio z tego budżetu. Podkreślono zatem finansowanie brutto jednostek budżetowych.

Wyrok TSUE oraz uchwała NSA wskazały zakres centralizacji VAT

Skutki wyroku TSUE czy też wcześniejszej uchwały NSA są bardzo daleko idące dla jednostek samorządu terytorialnego w Polsce.

Do tej pory podatek VAT rozliczany był (a w większości nadal jest) zarówno przez JST, jak również jednostki budżetowe tych JST. Innymi słowy, jednostki budżetowe były traktowane jako odrębni od JST podatnicy VAT. Wyrok TSUE obowiązuje jednak wstecz, co oznacza, że aktualnie taki sposób rozliczenia VAT uznać należy za nieprawidłowy. Co więcej, w świetle uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2015 roku (sygn. akt I FPS 4/15), nie tylko jednostki budżetowe, ale również samorządowe zakłady budżetowe nie są odrębnymi od JST podatnikami VAT. Pojawia się więc pytanie o konieczność centralizacji rozliczeń podatku VAT w jednostkach samorządu terytorialnego.

Wyrok Trybunału
Sprawiedliwości

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził, że artykuł 9 ust. 1 dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej należy interpretować w ten sposób, że podmioty prawa publicznego, takie jak GMINNE JEDNOSTKI BUDŻETOWE będące przedmiotem postępowania głównego, nie mogą być uznane za podatników podatku od wartości dodanej, ponieważ nie spełniają kryterium samodzielności przewidzianego w tym przepisie.


Tomasz Bojkowski
Radca prawny,
Doktor Nauk Ekonomicznych

Ustawa o rozliczaniu
VAT w samorządach

Ustawodawca w ramach uzasadnienia projektu problemu uzupełnił, że Wyrok TSUE nie dotyczył samorządowych zakładów budżetowych, jednakże tezy w nim zawarte znajdują odpowiednie zastosowanie do SAMORZĄDOWYCH ZAKŁADÓW BUDŻETOWYCH. Zwrócono w tym zakresie uwagę na stanowisko sądów administracyjnych. Projekt wprowadza istotne ograniczenia we wstecznej centralizacji VAT w samorządach.




Wojciech Kaptur
Doradca podatkowy,
radca prawny

Rozporządzenie dotyczące
pre-współczynnika

„Nowe” w konstrukcji VAT dla jednostek samorządu terytorialnego to nie tylko centralizacja VAT, ale również tzw. pre-współczynnik (inaczej: proporcja VAT, prewspółczynnik). Wyznaczenie proporcji VAT dla JST nie jest ani zabiegiem łatwym, ani automatycznym. Warto pamiętać o rozporządzeniu wykonawczym Ministra Finansów z dnia 17 grudnia 2015 roku, które pozwala zorientować się w skali problemu, aczkolwiek do jego rozwiązania konieczne są zabiegi analityczne, które pozwolą ustalić najbardziej odpowiedni dla JST prewspółczynnik.
Tomasz Bojkowski
Radca prawny,
Doktor Nauk Ekonomicznych

Centralizacja rozliczeń VAT
- jak uzyskać korzyści?

Centralizacja VAT to nie tylko
obowiązek, lecz również uprawnienie,
które może mieć korzystne znaczenie
dla dochodów budżetowych.

Centralizacja VAT w gminach (a także w powiatach i województwach) to nie tylko obowiązek, lecz również uprawnienie, które może mieć korzystne znaczenie dla dochodów budżetowych.

Należy zwrócić uwagę na zachowaną możliwość korygowania VAT za lata wcześniejsze. Tego typu zabieg o charakterze analitycznym ważny i trudny, może dostarczyć jednostkom samorządu terytorialnego dodatkowych źródeł finansowania zadań publicznych. Istotą tzw. uprzedniej centralizacji VAT jest bowiem prawo do korekty powiązane z sukcesją w podatku od towarów i usług. Jednostka samorządu terytorialnego wstępuje w prawa i obowiązki swojej jednostki organizacyjnej, która dotychczas była samodzielnym podatkiem podatku VAT. Przy zmianach podmiotowości w podatku VAT może się okazać, że wydatek, który uprzednio nie był tytułem do odliczenia podatku VAT może się takim stać.

Jednostka samorządu terytorialnego wstępuje w prawa i obowiązki swojej jednostki organizacyjnej, która dotychczas była samodzielnym podatnikiem podatku VAT.

Wprowadzenie scentralizowanego systemu rozliczeń w JST nie jest działaniem wyłącznie technicznym, czy też obliczeniowym, ale również organizacyjnym (kasy fiskalne) i systemowym (kwalifikowalność wydatków przy finansowaniu ze środków unijnych). Należy uporządkować dokumentację wewnętrzną; sprawdzić i zweryfikować, a być może ułożyć na nowo zakres odpowiedzialności w zakresie prowadzenia gospodarki finansowej jednostek organizacyjnych gmin, powiatów czy województw po centralizacji rozliczeń VAT.

Pre-współczynnik VAT

Centralizacja VAT łączy się z dodatkowym zagadnieniem – tzw. pre-współczynnikiem (tzw. proporcja VAT, prewspółczynnik VAT). W dniu 1 stycznia 2016 roku weszła w życie nowelizacja ustawy o podatku od towarów i usług. Dość istotną zmianą jest wprowadzenie tzw. „sposobu określenia proporcji”, czyli właśnie pre-współczynnik.

Punktem odniesienia należy uczynić prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego, co przy przyjętych zmianach stanowić będzie wyzwanie dla systemów ewidencyjno–księgowych JST. Istota rozwiązania sprowadza się do ustalenia reguł odliczania podatku VAT naliczonego, przy prowadzeniu tzw. aktywności mieszanej.

Potrzebna pomoc
w centralizacji VAT?

PragmatIQ Kancelaria Prawna Szymkowiak spółka komandytowa z siedzibą w Poznaniu, proponuje współpracę w zakresie tzw. centralizacji VAT jednostki samorządu terytorialnego oraz sposobu określenia
proporcji – tzw. pre-współczynnik.

Formularz kontaktowy
  • Działania analityczne związane z określeniem rodzajowego charakteru czynności wykonywanych przez jednostkę samorządu terytorialnego oraz jej jednostki organizacyjne tracące status samodzielnych podatników podatku VAT pod kątem tzw. centralizacji VAT.
  • Identyfikację rodzajowo wyodrębnionych czynności jednostki samorządu terytorialnego oraz jej jednostek organizacyjnych tracących status samodzielnych podatników podatku VAT na gruncie przepisów ustawy o podatku od towarów i usług.
  • Weryfikację dotychczasowego sposobu rozliczenia podatku od towarów i usług przez jednostkę samorządu terytorialnego oraz jej jednostki organizacyjne tracące status samodzielnych podatników podatku VAT pod kątem tzw. centralizacji VAT.
  • Przygotowanie procedur wewnętrznych dotyczących bieżącego raportowania o aktywności jednostek organizacyjnych dla potrzeb rozliczenia podatku od towarów i usług przez jednostkę samorządu terytorialnego.
  • Przygotowanie – przy współpracy z organem wykonawczym jednostki samorządu terytorialnego – odrębnych imiennych upoważnień związanych z gospodarką finansową jednostki samorządu terytorialnego w części dotyczącej tzw. centralizacji VAT.
  • Przeprowadzenie symulacji finansowej dla potrzeb tzw. uprzedniej centralizacji VAT, sprowadzającej się do rekomendacji o celowości lub bezcelowości skorygowania rozliczania podatku VAT za okresy, które nie uległy jeszcze przedawnieniu. Identyfikacja możliwych oszczędności w podatku VAT (dodatkowych dochodów budżetowych).
  • Wsparcie merytoryczne przy realizacji ewentualnej decyzji o tzw. uprzedniej centralizacji VAT; przygotowanie i złożenie do właściwego urzędu skarbowego korekt deklaracji VAT; reprezentacja przed organami podatkowymi oraz sądami administracyjnymi (WSA i NSA) w sprawach dotyczących ewentualnej nadpłaty.
  • Ustalenia prawidłowego współczynnika proporcji (tzw. pre -współczynnik) w zakresie odliczania podatku VAT oraz przygotowania dokumentacji stanowiącej podstawę do wdrożenia współczynnika proporcji w zakresie odliczania podatku VAT.

Skontaktuj się
z odpowiednimi specjalistami

Wojciech Kaptur
Doradca podatkowy,
radca prawny
   +48 693 555 467
   w.kaptur@pragmatiq.pl
Tomasz Bojkowski
Radca prawny,
Doktor Nauk Ekonomicznych
   +48 502 719 307
   t.bojkowski@pragmatiq.pl